مصاحبه گر دکتر بهنام باوند(دویچه وله ۱۷٫۸٫۲۰۰۶ )

منوچهر متكى وزير خارجه ايران ديروز (چهارشنبه ۲۵ مردادماه) در كنفرانس مطبوعاتى مشترك خود با مختار آوان همتاى ماليايى خود در عين تاكيد بر اينكه جمهورى اسلامى «هيچ ارزشى براى قطعنامه» شوراى امنيت در رابطه با مسئله هستهاى ايران قائل نيست، مناسبترين راهكار را در آغاز مجدد مذاكرات دانست و اظهار داشت، با وجود اينكه از نظر دولت ايران تعليق فعاليتهاى هستهاى «هيچ منطقى» ندارد، اما جمهورى اسلامى حاضر است كه اين موضوع در مذاكرات مورد بررسى قرار گيرد.

آيا آمادگى براى مذاكرات با توضيحى كه وزير خارجه ايران داده، ممكن است به تعليق غنىسازى اورانيوم و تن دادن جمهورى اسلامى به خواست كشورهاى ۵+۱ بينجامد؟ در همين زمينه، دكتر داود هرميداس باوند استاد علوم سياسى و كارشناس روابط بينالملل، به پرسشهاى ما پاسخ داده است.

***

دکتر باوند: وزیر خارجه ایران آقای متکی از اعلام آمادگی ایران برای مذاکره با غرب حتا در خصوص تعلیق غنی سازی اورانیوم خبر دادهاند.  گرچه ایشان تاکید کردهاند که این حرف تازهای نیست و جمهوری اسلامی همیشه روی مذاکره تاکید داشته، اما این موضع از آن جهت شگفتیبرانگیز است که مقامات ایرانی بارها قاطعانه تاکیده کرده بودند که بر سر تعلیق غنیسازی با هیچکسی مذاکره نخواهند کرد، زیرا غنیسازی اورانیوم را حق مسلم ایران میدانند. آیا با این اظهارت آقای متکی میشود از نقطه عطفی در رویکرد ایران به حل مسئله هستهای سخن گفت؟

داود هرمیداس باوند:  بله! بدون تردید. همانطور که میدانید در مذاکرات گروه قبلی هم مذاکرات پیرامون تعلیق همین پروسهی غنیسازی اورانیوم بود. اگر هم خاطرتان باشد، ایران داوطلبانه جریان غنیکردن را متوقف کرد، یعنی به حال تعلیق درآورده بود. البته داوطلبانه. بنابراین این سابقه تا حدودی وجود داشته. اما با توجه به اظهارنظراتی که گروه بعدی در این مورد مطرح نمودند و تاکید کردند که این حق هر عضو ان.پی.تی است و برآن ایستادگی خواهند کرد، بنابراین اظهارنظر آقای متکی یک نقطه عطف است.

دکتر باوند، وزیر خارجه ایران همینطور در کنار این اظهارنظرشان اعلام کردند که گرچه تعلیق فعالیتهای هستهای ایران «منطقی» نیست و «اساس قانونی» ندارد، اما ایران حاضر است بر سر تعلیق مذاکره کند. این سوال پیش میآید، آیا تاکید ایشان بر «منطقی نبودن» و «اساس قانونی» نداشتن خواست توقف فعالیت هستهای ایران  نمیتواند از سوی غرب تلاشی برای وقتکشی یا خریدن زمان برای جمهوری اسلامی ایران تلقی بشود؟ به این مفهوم که ایران حاضر است در مذاکرات دلایل خودش را در مورد «غیرمنطقی» بودن تعلیق غنیسازی مطرح بکند؟

داود هرمیداس باوند:  ببینید، این مذاکره پیرامون همان جریان آب سنگین است که غرب میگوید خارج از ایران باشد و اینها معقتدند این نکته باید دچار تعدیلی بشود و احتمالا مذاکرات هم از نظر اینها پیرامون این است. در مورد آب سبک اینها مشکلی ندارند. آب سنگین است که اینها برایشان مشکل است و بنابراین احتمالا تا نقطهای که از نظر آنها میتواند قابل مذاکره باشد، همین مسئله هست. حالا، این تعبیر بشود بعنوان اینکه دوباره سیاست تاخیر و تعلل را ایران در پیش بگیرد که سبب شود ضربالاجلی که در قطعنامه شورای امنیت در محدودهی ماده ۴۰ صادر شده به ماده ۴۱ کشیده نشود. ولی در هرحال ذکر این مسئله میتواند علیالاصول راهگشا باشد. مذاکرات هم بسته به اینکه طرفهای مقابل بر آن شوند که این مذاکرات در یک محدوده زمانی خاصی صورت بگیرد که این نگرانی هم، اگر مطرح است یا مدنظر است، تا حدودی منتفی بشود.

دکتر باوند، آقای متکی در عینحال قطعنامه شورای امنیت علیه ایران را «غیرقانونی، سیاسی و بیارزش» خواندهاند. آیا رد قطعنامه از سویی و تاکید بر مذاکره حتا در مورد تعلیق غنیسازی از سوی دیگر، میتواند به این معنا باشد که ایران میخواهد بدون توجه و اشارهای به قطعنامه شورای امنیت و با دورزدن آن به بسته پیشنهادی غرب پاسخ مثبت بدهد؟

داود هرمیداس باوند: اینها دوتا پیشنهاد است. یکی پیشنهاد قبلیست که همین بسته پیشنهادیست که ایران هنوز جواب رسمی نداده. یکی هم قطعنامه شورای امنیت که خواسته قطعنامههای اصلی شورای حکام را اجابت بکند و دبیرکل آژانس گزارشی در این باره به شورای امنیت اعلام بکند. حالا اگر ایران با بسته پیشنهادی اعلام موافقت بکند، که خوب آنهم خواست کشورهای غربی بوده. آنها برایشان مسئله اولویت نیست، مسئلهایست که موضوع بحران هستهای ایران به یک نحوی از طریق مسالمتآمیز حل و فصل بشود. آنها تاکید نکردهاند که با صدور قطعنامه شورای امنیت بسته پیشنهادی خودبهخود منتفیست. البته برخی از مقامات ایرانی این اشاره را کرده بودند، ولی کشورهای غربی اشاره به چنین نکتهای نکردهاند. بنابراین اگر بسته پیشنهادی را ایران بپذیرد، مشروط است ظاهرا به انجام مذاکراتی که خوب این بستگی به عکسالعمل کشورهای غربی دارد که آیا این را خیلی جدی از سوی ایران تلقی میکنند و واقعا بر این خواهند بود که ایران چنین قصد و نیتی دارد، یا این را بعنوان سیاست تاخیر و تعلل تعبیر میکنند. این دیگر عکسالعملاش بستگی دارد به موضع کشورهای غربی، بخصوص گروه ۵+۱.

دکتر باوند، آیا اظهارات اخیر آقای متکی نشانهای از این نیست که جناح معتدلتر در حاکمیت ایران که مخالف سیاست مقابله است و حتا گفته میشود که با تعلیق غنیسازی مخالف است، توانسته نظر خودش را به کرسی بنشاند؟

داود هرمیداس باوند: البته من نشنیدهام اظهارات آقای متکی را که دقیقا بدانم ایشان چه گفتهاند. ولی اگر چنین تغییری یا تعدیلی در موضع ایران پدیدار شده، در هرحال در جهت نظرات گروهیست که خواهان برخورد نسبتا ملایم هستند.