تاریخچه
فعالیت جبهه
ملی ایران از
سال 1360 به بعد
نوشته:
كورش زعیم
چاپ
شده در
ماهنامه
بخارا، شماره
53، تیر- مرداد 1385.
در
شماره 24 (مهر- آبان
1384) مجله بخارا،
مقاله ای با
عنوان تاریخ
جبهه ملی ایران
بقلم آقای
عبدالحسین
آزرنگ چاپ شد
كه در آن بخش
بزرگی از تاریخ
جبهه ملی ایران
حذف شده بود. ظاهرا"
نویسنده ترجیح
داده بوده
پژوهش خود را
به منابع
نوشتاری موجود
(از جمله كتاب
تاریخچه جبهه
ملی ایران
نوشته خود من)
بسنده كند.
تاریخ نوشتاری
جبهه ملی به
انقلاب 1357 ختم می
شود، زیرا با
توجه به جو
سنگین سیاسی
در كشور پس از
انقلاب و جلوگیری
از فعالیت سیاسی
و مطبوعاتی
حزب ها و
سازمانهای سیاسی
ملی و دموكراسی
خواه، طبیعتا
شرحی از فعالیتهای
آنها نیز به
انتشار نمی
رسد. بنابراین،
نویسنده
مقاله با توجه
به این واقعیت،
می بایستی با
مراجعه به خود
جبهه ملی یا
شخصیت های
خبرساز آن،
مقاله تاریخی
خود را تكمیل
می كرد، نه اینكه
بعلت فقدان مآخد
انتشار یافته،
ربع قرن از
زندگی سیاسی
مهمترین و
خوشنام ترین سازمان
سیاسی ملی تاریخ
كشور را از
صورت مسئله پاك
می كرد.
بنابراین، از
آنجا كه وظیفه
خود می دانم این
نقص تاریخ نویسی
را جبران كنم،
بویژه برای
آگاهی نسل
جوان از این
واقعیت كه
جبهه ملی ایران
هرگز در طول
تاریخ پنجاه و
شش ساله اش
حتا یك روز از
مبارزه در راه
آزادی ملت ایران
و استقرار
حاكمیت ملی و
استقلال كشور
كوتاهی نكرده
است، و اینكه بسیاری
از شخصیت های
جبهه ملی ایران
در بدترین و
خطرناكترین
شرایط جان
خود، زندگی
اقتصادی خود و
زندگی
خانوادگی خود
را در راه
انجام یك وظیفه
ملی و وجدانی
به خطر
انداخته اند و
از بسیاری
فرصتهای بدست
آمده برای كسب
مقام و ثروت
گذشته اند تا
آرمان مقدس
آزادی،
دموكراسی و
حقوق بشر را
به سرمنزل مقصود
و پیروزی ملت
ایران
برسانند. دهها
اعلامیه و
مقاله های
اعلام موضع
جبهه ملی در
نشریات جبهه
ملی، و دهها
مصاحبه و
سخنرانی شخصیت
های جبهه ملی
و حزبهای
وابسته به
جبهه ملی،
احضارها، تهدید
شدن ها، زندانی
شدن ها و در
فهرست قتلهای
زنجیره ای قرار
گرفتن ها، همگی
اثبات موثر
بودن مبارزه
جبهه ملی در طی
این ربع قرن
گمشده در تاریخنویسی
آقای آزرنگ
بوده كه نادیده
گرفته شده
است.
بزرگترین
نمایش محبوبیت
جبهه ملی در میان
مردم، افزون
بر گردهمایی
های میلیونی
اوایل انقلاب
در تهران و در
آرامگاه مصدق
در احمدآباد،
پاسخ مردم به
فراخوان جبهه
ملی برای
تظاهرات در میدان
فردوسی برای
روز 25 خرداد 1360
بود. سال 1360 را می
توان نقطه عطف
تاریخ حاكمیت
جمهوری اسلامی
بشمار آورد.
در آن روز، دو
اشتباه تاریخی
رخ داد. یكی اینكه
سازمان مجاهدین
خلق بجای
تداوم شراكت
برای ساختن
مسالمت آمیز یك
جامعه مردم
سالار و متكی
به رای مردم،
راه مبارزه
مسلحانه را
درپیش گرفت و
باعث اظهار
وجود و قدرت
گرفتن عوامل خشونت
در حاكمیت و
در نتیجه ضعف
نیروهای ملی
شد. دومین
اشتباه،
اقدام برای
حذف خشونتبار
نیروهای ملی از
حضور در
ساختار حاكمیت
پس از انقلاب است.
جلوگیری از
فعالیت
آزادانه جبهه
ملی ایران و دیگر
سازمانهای ملی
دموكراسی طلب،
كشور را در مسیری
قرار داد كه تبعات
آن را در طی
ربع قرن گذشته
مشاهده كرده ایم
و ما را با
استمرار وضعیت
بحرانی به شرایط
كنونی كشانده
است.
برای
جلوگیری از تظاهرات
25 خرداد سال یكهزار
و سیصد و شصتِ جبهه
ملی ایران، و
جلوگیری از
آغاز یك جنبش
مردمی برای
استقرار
دموكراسی و
حاكمیت ملی،
حدود ساعت یك
بعد از ظهر، دهها
موتورسوار
مسلح به انواع
سلاحهای سرد و
گرم مانند زنجیر
و قمه و چاقو
وهفت تیر، به
مركز تظاهرات
در میدان
فردوسی روانه
شدند و با
شعارهای تهدید
كننده مردم را
مضروب و
پراكنده
كردند. در دو ایوان
مشرف به میدان،
مسلسل كار
گذاشته شده
بود و پادگان
كمیته نزدیك میدان
فردوسی بحالت
آماده باش درآمده
بود. در ساعت
دو بعد از ظهر همان
روز تاریخی
بود كه رادیو
تهران خبر
مرتد بودن جبهه
ملی ایران را اعلام
كرد تا جمعیت
پراكنده شود.
پیرو این نمایش
قدرت حاكمیت،
شماری از شخصیتهای
فعال جبهه ملی
ایران مانند علی
اردلان، مهدی
غضنفری، اسدالله
مبشری، حسین
نایب حسینی و
پرویز
ورجاوند در
موج اول در سال
1360، و احمد آریان
فرد، اصغر
پارسا، امیر توكل
امیرابراهیمی،
مسعود حجازی،
حسن خرمشاهی،
كورش زعیم،
عباس عابدی و صمد
ملكی در موج
دوم، در طی
سال 1361، دستگیر
و زندانی
شدند. روزنامه
پیام جبهه ملی
ایران توقیف و
دفتر مركزی جبهه
در خیابان
كارگر جنوبی
اشغال و
مصادره شد.
در تیرماه
1365، پس از
اینكه شخصیت
های جبهه ملی
كه زندانی شده
بودند، بتدریج
آزاد شده بودند،
گروهی از
مسئولان و
فعالان جبهه
ملی ایران كه
حدود چهل نفر
می شدند، در
منزل آقای حسین
شاه حسینی
جلسه كردند كه
درباره نحوه
ادامه فعالیت
علنی جبهه ملی
شور كنند. از
آنجا كه
كاربرد نام
جبهه ملی ممكن
بود بهانه
بدست مخالفانی
كه برچسب
ارتداد جبهه
را می
توانستند
دستاویز
تهاجم بكنند
بدهد، برای
شكستن سد
خفقان و رعبی
كه وجود داشت،
و نیز برای
جلوگیری از
حساسیت بیش از
حد حاكمیت، بهتر
دیدند كه
جلسات بدون
كاربرد نام
جبهه ملی ایران
تشكیل شود. در
آغاز تصمیم این
بود كه فقط در
رابطه با
روزهای تاریخی
جبهه ملی ایران،
مانند 29
خرداد،30 تیر، 28
مرداد، 19 آبان
و 29 اسفند
اعلامیه صادر
شود و حرفها
در غالب رویدادهای
تاریخی زده
شود. این پیشنهاد
با اكثریت
آراء به تصویب
رسید و نخستین
اعلامیه
بمناسبت
بزرگداشت روز
قیام ملی 30 تیر
تدوین و صادر
شد. این اعلامیه
را 38 نفر امضاء
كردند. مقرر
شد جلسات هر
پانزده روز یكبار
تشكیل شود. از
آن پس، جلسات
بطور مرتب با حضور
بین 30 تا 54 نفر
اكثرا" در خانه
های آقایان
جمال درودی،
علی شجاع و حسین
گلزار تشكیل میشد.
نخستین اعضای
این هیئت
عبارت بودند
از :
دكتراحمد
اخوان آذری،
عبدالعلی ادیب
برومند، علی
اردلان، توكل
امیرابراهیمی،
مهندس مرتضی
بدیعی،
محمدعلی بهنیا،
دكتر منوچهر بیات،
محمد توسلی،
دكتر حبیب
داوران، جمال
درودی، دكتر سیف
الله رضایی،
مهندس كورش زعیم،
عباس سمیعی،
صادق سرفراز،
حسین شاه حسینی،
علی شجاع، حسین
میرشمس
شهشهانی، حسن
شهیدی، دكتر
عبدالحسین
صابری، دكتر
ابوالفضل
صالحیان، احمد
عسگری راد،
ابراهیم عینكچی،
جلال غنی
زاده، پرویز
فرد عظیمی،
دكتر
ابوالقاسم
فروزان،
هرمزان فرهنگ،
حسین گلزار
مقدم، حسن
لباسچی، حاج
محمود مانیان،
دكتر اسدالله
مبشری، تیمسار
ناصر مجللی،
محمد ملك خانی،
مهدی مویدزاده
(فقط جلسه اول)،
مهندس نظام
الدین موحد،
حسن میرمحمدصادقی،
حاج حسین نایب
حسینی، دكتر
پرویز
ورجاوند، حاج
محمد حسن یگانه.
بعدا، بتدریج
آقایان علی
اصغر افشار
كهن، ابراهیم
پاشاپور، كیومرث
تات، محمد محمدی
اردهالی، غلامحسین
خیر، عباس درگاهی،
تقی رمضانی، دكتر
احمد سپهری،
حاج عباسعلی
شهسواری، عباس
لطفی پور، دكتر
امیرناصر
مصلح پور،
نصرت الله
مظلومی،
مهندس حمید
منزه، هادی
موتمنی،
مهندس علی
اكبر نوشین و دكتر
سیروس یحیی
زاده به جلسات
پیوستند.
در
سال 1365، هیئت
تصمیم گرفت كه
منشوری برای
خود و فعالیتهایش
تدوین كند. در یكی
از نشست ها،
پنج نفر آقایان
علی اردلان،
جمال درودی،
كورش زعیم، حسین
شاه حسینی و
حسن طالبی
انتخاب شدند
كه به تدوین یك
منشور موقت
اقدام نمایند.
منشور
نامبرده شامل
سه اصل: "اعتقاد
به اصول
انقلاب 22 بهمن 1357
ملت ایران علیه
ظلم و
استبداد، حفظ
رژیم جمهور و
حركت و مبارزه
علنی در
چارچوب آزادیهای
مصرح در قانون
اساسی و حقوق
بشر"، تدوین و
توسط هیئت در
جلسه بهمن 1365،
تصویب شد. در
منشور
نامبرده،
برنامه زیر
برای تحقق سه
اصل اعتقادی
ذكر شده بود:
"الف-
بدست آوردن
آزادیهای
مصرح در قوانین
مملكت و اعلامیه
حقوق بشر.
ب-
تبلیغ و تبیین
وقایع تاریخی
ملی و اسلامی،
ترویج فرهنگ ایرانی،
تقویت روح وطن
دوستی و
احساسات میهنی
(از طریق
گفتار و
نوشتار).
ج-
توجیه و تبیین
وقایع تاریخی
ملی و میهنی
(وسیله نشریات).
د-
بحث درباره
مسائل سیاسی و
اجتماعی و
مشكلات
اقتصادی
جامعه ایران و
یافتن راه حل
آنها (وسیله
نوشتار و
گفتار).
ه-
همكاری با جمعییت
ها و شخصییت
های سیاسی غیروابسته
و نیروهای ملی
غیروابسته."
از
آنجا كه حاكمیت
برای ارعاب و
جلوگیری از
فعالیت، به
جبهه ملی ایران
برچسب ضد دینی
زده بود، این
گروه از همكاری
همه چهره ها و
سازمانهای ملی
كه منشور را می
پذیرفتند برای
پیوستن
استقبال كرد، و
بهمین دلیل پس
از مدتی به "هیئت
حسن نیت" معروف
شد. تقریبا"
همه چهره های
شناخته شده
جبهه ملی ایران
و همه اعضای
شورای مركزی،
بجر دو سه نفر
كه با هرگونه
فعالیت تا
آرام و امن شدن
اوضاع مخالف
بودند، در
فعالیت های هیئت
حسن نیت حضور
مستمر داشتند.
در طی سالهای
فعالیت، هیئت
حسن نیت حدود یازده
اعلامیه و
اعلام موضع
قاطع نسبت به
سیاستهای
داخلی و خارجی
جمهوری اسلامی
صادر كرد. این
گروه همه
اعلامیه های
خود را با نام
امضاء می كرد
كه هنوز از
افتخارات
جبهه ملی ایران
بشمار می رود.
از جمله اعلامیه
های معروف
گروه حسن نیت
جبهه ملی، اعلامیه
"آقای ریگان وحشی
كیست؟" در
خرداد 1366، در
پاسخ به توهین
رییس جمهور امریكا
به ملت ایران
بود كه بزبان
انگلیسی و
فارسی توسط
خود من نوشته
شد و با امضای 9
نفر آقایان علی
اردلان، ادیب
برومند،
مهندس كورش زعیم،
حسین شاه حسینی،
حسن شهیدی،
حسن لباسچی،
دكتر اسدالله
مبشری، تیمسار
ناصر مجللی و
دكتر پرویز
ورجاوند صادر
شد. این نامه
بازتاب
گسترده ای در
مطبوعات و
رسانه های
خارج پیداكرد.
اعلامیه دیگری
كه بازتاب
گسترده ای
داشت، بارها
در مطبوعات دیگر
در داخل و
خارج چاپ شد و یكی
از پر
سروصداترین
اعلامیه ها
بشمار می آید،
پاسخ جبهه ملی
به یك سری
مقاله های تحریف
تاریخی و حمله
های شدید به
دكتر مصدق در
روزنامه
رسالت بود.
پژوهش و تهیه
متن این اعلامیه
به درخواست
آقای علی
اردلان به آقای
جمال درودی
سپرده شد و پس
از تصویب هیئت
در شهریور 1366،
منتشر شد. اعلامیه
پر سروصدای دیگر
هیئت، اعلامیه
"آزادی؟! انتخابات"
در دیماه 1366،
بود. این
اعلامیه در كمیسیون
منتخبی مركب
از آقایان
اردلان، درودی،
زعیم، شاه حسینی،
طالبی و لباسچی
در طی چندین
نشست، تدوین،
تصویب و با 45 امضاء
منتشر شد. این
اعلامیه در
داخل و خارج
بازتاب بسیار
گسترده ای
داشت، بطوریكه
روزنامه كیهان
شدیدا" به آن
حمله كرد و
حاكمیت شماری
از فعالان هیئت
حسن نیت را
دستگیر و
زندانی كرد.
اعلامیه های
معروف دیگر این
هیئت، "آیا
انقلاب مسئول
است؟" در بهمن
1366، و "ملت را
بكجا می برید؟"
بقلم آقای ادیب
برومند در اردیبهشت
1367، بود.
در همان
زمان، تصمیم
گرفته شد كه منشور
اصلی جبهه ملی
ایران هم بازنویسی
شود. نخستین
منشور پس از
انقلاب، در
سال 1358 توسط كمیته
ای مركب از
آقایان علی
برزگر، علی رشیدی،
كورش زعیم،
حسن لباسچی و
پرویز
ورجاوند، بر
پایه منشور پیشین
و با تغییراتی
عمده،، تدوین
شده بود. ولی
اكنون، در سال
1366، بعلت تغییرات
كلی در سیاست
اداره كشور، منشور
نیاز به
بازنگری داشت.
كمیته دیگری
مركب ازپنج
نفر آقایان علی
اردلان، علی
رشیدی، كورش
زعیم، حسن
لباسچی و پرویز
ورجاوند، مسئول
شدند كه منشور
را بازنگری و
بازنویسی
كنند. منشور
جدید در بیش
از 60 صفحه تدوین
و در كمیته
تصویب شد، ولی
بعلت عدم
اجلاس شورای
مركزی جبهه ملی
ایران، به تصویب
نهایی نرسید.
هیئت
حسن نیت حدود 11
اعلامیه صادر
كرد، كه متن
آنها و در
موقعیتی كه
آنها صادر شده
بودند، هنوز
از افتخارات
جبهه ملی
بشمار می رود،
كه حتی در سخت
ترین و
خطرناكترین
شرایط سیاسی و
اجتماعی از بیان
صریح مواضع
خود خودداری
نكرده است. هیچ
سازمان سیاسی
ملی هرگز چنین
شهامت و از
خودگذشتگی
نشان نداده
است.
در
اوایل سال 1364، از
آنجا كه فعالیت
سیاسی برای
سازمانهای سیاسی
ملی غیرممكن
شده بود، جبهه
ملی و نهضت
آزادی نشستهای
مشتركی برای ایجاد
یك تشكل جدید
كه بتواند در
شرایط سخت روز
به فعالیت سیاسی
بپردازد تشكیل
دادند. این
نشست ها منجر
به بنیانگذاری
"جمعیت دفاع
از آزادی و
حاكمیت ملت ایران"
شد. در جلسه ای
باحضور شادروان
علی اردلان، آقایان
ادیب برومند،
حسین شاه حسینی،
حسن لباسچی، تیمسار
ناصر مجللی، مهندس
نظام الدین
موحد، دكتر
پرویز
ورجاوند و كورش
زعیم، موافقت
شد كه از سران
جبهه ملی، آقایان
اردلان، شاه
حسینی و موحد،
نه بعنوان نمایندگان
جبهه، بلكه به
اعتبار شخصی
خود در تشكیل
جمعیت دفاع از
آزادی و حاكمیت
ملت ایران
مشاركت كنند و
اینكه جبهه ملی
از فعالیتهای
آنها در جمعییت
پشتیبانی
خواهد كرد. دو
سه نفر از شخصیت
های جبهه ملی
كه در فعالیتهای
هیئت حسن نیت
هم شركت نمی
كردند، با
مشاركت چهره های
جبهه ملی در
جمعییت دفاع
مخالف بودند و
آن را خلاف
آرمانهای
جبهه ملی تلقی
می كردند. در
روز ششم اسفند
1364، طی یك
كنفرانس
مطبوعاتی،
موجودیت جمعییت
دفاع از آزادی
و حاكمیت ملی
ایران اعلام
شد.
این
تشكل در روز 10
خرداد 1367، از سوی
حاكمیت جمهوری
اسلامی با
دستگیری و
زندانی شدن
شخصیت های
موثر آن مانند
شادروان علی
اردلان، و آقایان
امیرتوكل امیرابراهیمی،
دكتر حبیب
داوران، حسین
شاه حسینی، حسین
میرشمس
شهشهانی،
هرمز ممیزی و مهندس
نظام الدین
موحد از جبهه
ملی، و چند
نفر از شخصیت
های نهضت آزادی
و ملی، و مصادره
ساختمان مركزی
جمعیت تعطیل
شد.
نشستهای
هیئت حسن نیت
جبهه ملی ایران
تا تابستان 1367،
ادامه داشت،
ولی بعلت
فشارهای شدید
و زندانی بودن
برخی اعضای
موثر آن، كم
كم از رونق
افتاد، زیرا
بدون حضور و
تایید آنان
صدور هرگونه
اعلامیه ای
بجز در رابطه
با درخواست
آزادی آنان،
مجاز نبود. در
آخرین نشست هیئت،
تصویب شد كه
جلسات تا زمان
آزادی اعضای
زندانی تعطیل
شود.
پس
از پذیرش
قطعنامه 598
شورای امنیت و
پایان جنگ ایران-
عراق، این
گروه دوباره
گرد هم آمدند
و نخستین
اعلامیه
مشترك فعالان
جبهه ملی ایران،
حزب نهضت آزادی
ایران، جمعییت
منحل شده دفاع
از آزادی و
حاكمیت ملت ایران
و با پیشگامی
شادروان آیت
الله سید رضا
زنجانی، با
امضای 90 نفر
خطاب به "جناب
آقای رییس
جمهور" وقت
صادر شد.
دستاورد این
اعلامیه كه به
اعلامیه 90 نفری
معروف شد و
بازتاب بسیار
گسترده ای در
ایران و جهان یافت،
دستگیری و
زندانی شدن چندین
نفر از امضاء
كنندگان بود.
با
وجود جو بسته
سیاسی كشور و
عدم امكان
فعالیت،
مسئولان و
فعالان جبهه
ملی ایران كماكان
به تشكیل
جلسات، موضع گیری
در مسائل جاری
ادامه دادند و
از آن پس برای
خودداری از به
خطر انداختن
بدنه
سازمانهای
جبهه ملی،
اعلامیه ها
برای مدتی فقط
با
امضای 8 یا 9 نفر صادر
می شد كه
عبارت بودند
از شادروانان
علی اردلان،
دكتر اسدالله
مبشری، تیمسار
ناصر مجللی و
آقایان ادیب
برومند، كورش
زعیم، حسین
شاه حسینی،
حسن شهیدی،
حسن لباسچی و
دكتر پرویز
ورجاوند.
در پاییز
سال 1373، بهمت
آقای ادیب
برومند، اعضای
شورای مركزی
جبهه ملی ایران
رسما" فراخوانده
شدند و جلسات
و فعالیت تشكیلاتی
بازآغاز شد.
شورا دوباره
اقدام به
بازسازی تشكیلات
نمود و نشریه
ماهانه داخلی پیام
"طرفداران"
جبهه ملی ایران
بجای روزنامه
توقیف شده "پیام
جبهه ملی ایران"
انتشار یافت
كه بعدا" واژه
"طرفداران"
از نام آن حذف
شد. تا پایان
سال 1384، تعداد 148
شماره از
خبرنامه "پیام
جبهه ملی ایران"
منتشر شده
است. دهها
اعلامیه،
اعلام موضع در
سرمقاله ها، و
صدها مصاحبه
با رسانه های
داخلی و بین
المللی و
سخنرانی های
چهره های
شناخته شده
جبهه ملی به
ملت ایران
نشان داده است
كه جبهه ملی ایران،
همانند همیشه،
مرعوب شدنی نیست
و تحت هیچ شرایطی
ملت را تنها
نخواهد گذاشت
و، نیز اینكه،
فعالان جبهه
ملی ایران
تعهدی ابدی
نسبت به منافع
ملت ایران و
مصالح كشور و
استقرار
دموكراسی و
حاكمیت ملی
دارند و هیچ
خطر یا تهدیدی
هرگز نخواهد
توانست آرمانهای
جبهه ملی ایران
را تعطیل كند.